ĐỘT PHÁ TỪ TƯ DUY SÁNG TẠO

(VietNamNet) – Những đột phá trong tư duy về sáng tạo và tiếp đó là thiết lập những cơ chế phát huy tiềm năng và khai thác giá trị sáng tạo của con người sẽ làm nên những đột phá mà chúng ta đang mong đợi trong tương lai.

Chúng ta đã và đang đặt ra vấn đề sáng tạo như một nhân tố cốt lõi làm nên những đột phá đưa đất nước ra khỏi tình trạng nghèo nàn lạc hậu như hiện nay. Nhưng dường như vấn đề sáng tạo được đặt ra còn khá chung, hình thức và thiếu chiều sâu.

Các nước trên thế giới đã đi trước chúng ta rất nhiều trong lĩnh vực khuyến khích sáng tạo. Họ đang làm nên những thay đổi lớn lao, cải thiện vị thế trên trường quốc tế. Ở đây, không nói đến những quốc gia phương Tây hay Mỹ ở rất xa, mà chỉ muốn nêu lên những ví dụ về những quốc gia châu Á, những láng giềng của chúng ta: Trung Quốc và Singapore.

Hệ thống sáng tạo quốc gia của Trung Quốc

Ngay từ những thập niên 70 của thế kỷ trước, Trung Quốc sớm nhận ra một điều đơn giản, nếu không khai thác được sự sáng tạo mạnh mẽ, đặc biệt là trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật và quản lý kinh doanh, chắc chắn sẽ thua trên trường quốc tế và thua những đối tác cạnh tranh vô hình của họ, đó là tiến bộ kỹ thuật. Một hệ thống sáng tạo quốc gia đã ra đời nhằm khai thác mạnh mẽ những sáng tạo trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật, đẩy nhanh tiến độ áp dụng ý tưởng mới vào đời sống sản xuất, kinh doanh. Có thể nói, hệ thống sáng tạo quốc gia của Trung Quốc đã tạo bước đột phá quan trọng về cả lý thuyết và thực tiễn sáng tạo.

Hệ thống sáng tạo quốc gia là mạng lưới thúc đẩy sáng tạo gồm các tổ chức thúc đẩy sáng tạo trong các lĩnh vực kinh tế và khoa học-kỹ thuật. “Sáng tạo ở đây là những hoạt động từ lĩnh vực tư tưởng đến thiết kế, chế tạo thử, sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và thị trường hóa, cũng gồm cả việc sáng tạo, chuyển đổi và ứng dụng tri thức, mà thực chất là tạo ra kỹ thuật mới và ứng dụng vào thương mại. Nó gồm có sáng tạo kỹ thuật và sáng tạo phi kỹ thuật như sáng tạo về quản lý, sáng tạo thể chế và sáng tạo trong lĩnh vực dịch vụ. Chức năng chủ yếu của hệ thống sáng tạo quốc gia là thúc đẩy sáng tạo tri thức, sáng tạo kỹ thuật, truyền bá tri thức và ứng dụng tri thức, cụ thể gồm có sáng tạo về phân phối tài nguyên, thực hiện hoạt động sáng tạo, xây dựng chế độ sáng tạo và xây dựng các công trình, hạ tầng có liên quan”.

Nhiệm vụ cơ bản của hệ thống sáng tạo quốc gia là thúc đẩy nâng cao trình độ, quy mô và năng suất sản xuất, truyền bá và ứng dụng tri thức. Hệ thống sáng tạo quốc gia của Trung Quốc có thể được chia thành 4 hệ thống chính bao gồm:

1) Hệ thống sáng tạo tri thức: mạng lưới gồm các cơ quan và tổ chức sản xuất, mở rộng và chuyển dịch tri thức, bộ phận cốt lõi của nó là các tổ chức nghiên cứu khoa học quốc gia và các trường đại học kiểu vừa dạy học vừa nghiên cứu khoa học.

2) Hệ thống sáng tạo kỹ thuật: là hệ thống mạng lưới gồm các cơ quan và tổ chức có liên quan tới toàn bộ quá trình sáng tạo kỹ thuật, bộ phận cốt lõi của nó là các doanh nghiệp.

3) Hệ thống truyền bá tri thức: chủ yếu là hệ thống giáo dục và đào tạo nghề, vai trò chủ yếu của nó là đào tạo ra nguồn nhân lực có kỹ năng cao, có tri thức mới nhất và có năng lực sáng tạo.

4) Hệ thống ứng dụng tri thức: Chủ thể của hệ thống ứng dụng tri thức xã hội là xã hội và các doanh nghiệp, chức năng chủ yếu của nó là ứng dụng tri thức và kỹ thuật vào thực tiễn.

Bên cạnh đó, để tạo nền tảng cho sự sáng tạo và phát triển bền vững, Trung Quốc nhấn mạnh vào nghiên cứu khoa học cơ bản bởi họ cho rằng, nghiên cứu khoa học cơ bản là cái gốc của năng lực sáng tạo quốc gia, là cơ sở vận động của hệ thống sáng tạo quốc gia. Có thể thấy, hệ thống sáng tạo quốc gia của Trung Quốc là hình thức cao nhất nhất thể hóa sản xuất, giáo dục và nghiên cứu khoa học.

Năm 1999 Đại hội công tác sáng tạo của Trung Quốc đã đặt doanh nghiệp là khâu đột phá và là chủ thể của hoạt động sáng tạo. Trong hệ thống sáng tạo quốc gia đó, chính phủ đóng một vai trò vô cùng quan trọng, không có sự ủng hộ, phối hợp sắp đặt toàn diện của nhà nước về mặt chính sách, tài nguyên, tổ chức, mục tiêu thì không thể tiến hành sáng tạo khoa học kỹ thuật.

Từ những năm đầu thế kỷ XXI, Trung Quốc đã ban hành nhiều chính sách thúc đẩy sáng tạo.

Những bước đột phá trong Hệ thống sáng tạo quốc gia của Trung Quốc phải kể đến việc xác lập cơ chế đầu tư chấp nhận rủi ro, xác định cơ chế đầu tư và bộ phận vốn đầu vào, gây dựng thị trường vốn và sau một thời gian dài nhắm vào phân khúc thị trường sản phẩm giá rẻ trong thập kỷ 90 thế kỷ trước để tích lũy vốn, “nhập khẩu thiết bị để mô phỏng họ đã và đang chuyển dần sang quỹ đạo tiêu hóa và tiến tới tự sáng tạo”. Bên cạnh đó Trung Quốc cũng áp dụng sáng tạo các chính sách thuế, các biện pháp gián tiếp kích thích doanh nghiệp đầu tư cho sáng tạo, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp “đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ kinh doanh khoa học kỹ thuật có được nguồn vốn vay sáng nghiệp và sáng tạo, tích cực thúc đẩy các doanh nghiệp trở thành chủ thể sáng tạo, thu hút các doanh nghiệp tham gia các công trình nghiên cứu chiến lược cấp quốc gia, thúc đẩy sự hợp tác giữa các chủ thể sáng tạo.

Và họ đã sớm nhận ra, mấu chốt của sáng tạo chính là vấn đề sử dụng nhân tài. Bước đột phá thứ ba của Trung Quốc là khuyến khích tri thức mạnh dạn nghiên cứu vấn đề quyền tài sản, cho phép họ tham dự vào việc phân phối kỹ thuật và yếu tố quản lý, hơn nữa cho phép họ tham dự vào việc phân phối quyền tài sản để huy động tính chủ động, sáng tạo của họ”.

Singapore và VIAT

Vào năm 2005, khi một cuốn sách về kinh doanh của W.Chan Kim và Renée Mauborgne, hai giáo sư của trường INSEAD-trường đào tạo kinh doanh lớn thứ hai thế giới mang tên “Chiến lược Đại dương xanh” trở thành một tâm điểm chú ý của giới kinh doanh, không ít người đã đặt ra những câu hỏi về quan niệm cạnh tranh truyền thống-chúng ta có thể tồn tại và thành công mà hoàn toàn không phải cạnh tranh không? Làm thế nào để có thể tồn tại và chiến thắng trong thế giới kinh doanh mà cạnh tranh đã trở thành bản chất-câu trả lời mà cuốn sách đưa ra rất đơn giản-hãy tìm ra những không gian chiến lược mới không có sự cạnh tranh.

Cuốn sách Chiến lược Đại dương xanh có một mục rất lạ, đó là VIAT. VIAT là gì? Đó là từ viết tắt của Value Innovation Action Tank (Tạm dịch là Cố vấn hành động Cải tiến giá trị) và đó là cách thức sáng tạo mà Singapo chuẩn bị để hướng đến việc tồn tại và thành công trong tương lai.

VIAT-một tổ chức phi lợi nhuận được thành lập, với 15 thành viên sáng lập bao gồm nhiều bộ, ngành, doanh nghiệp của Singapore như Bộ Tài chính, Bộ Thông tin, Viễn thông, Nghệ thuật, Bộ Ngoại giao, Ban Phát triển Kinh tế Singapore… Mục tiêu chiến lược của VIAT là cung cấp những mô hình, quy trình, công cụ cũng như các chương trình đào tạo cho phép Singapore và các doanh nghiệp của mình thực thi những cải tiến giá trị sáng tạo trong các khu vực công, tư và ở mỗi cá nhân.

Có thể nói, Singapore là quốc gia đầu tiên trên thế giới chính thức đưa lý thuyết này của W.Chan Kim và Renée Mauborgne vào thực tiễn. VIAT chính là nơi giúp hai giáo sư này đưa những nội dung nghiên cứu của mình vào thực tiễn và đồng thời cũng hỗ trợ các doanh nghiệp thiết lập những chiến lược kinh doanh mới sáng tạo, phát triển những phân đoạn và ngành nghề kinh doanh mới, và thông qua những chương trình đào tạo, khuyến khích và hướng dẫn người dân Singapore, doanh nghiệp Singapore tạo ra những giá trị mới cho tương lai.

Việc triển khai VIAT ngay từ tháng 3 năm 2004 đã cho thấy một ví dụ sinh động về tầm nhìn chiến lược rất đáng học tập của quốc gia này trong phát huy sáng tạo của con người. Đó là sự tôn trọng sáng tạo; khuyến khích những điều mới mẻ và tạo ra và cải tiến giá trị- một bước chuẩn bị cho người dân và doanh nghiệp và cả đất nước Singapo chuyển hướng sang một nền kinh tế tri thức. Có thể với nhiều người, cuốn sách chỉ là một sự tham khảo, là một cái nhìn mới, nhưng quốc gia nhỏ bé này đã nhìn thấy ở đó một tiềm năng lớn và khát vọng tạo ra những giá trị mới cho tương lai. Kinh doanh không chỉ đơn thuần là cạnh tranh, cạnh tranh có thể bị vô hiệu bởi khả năng và sự sáng tạo của con người là vô hạn.

Việc đưa VIAT vào hoạt động cho thấy một điều Singapore hiểu rằng, sáng tạo và cải tiến giá trị chính là công cụ mạnh nhất để họ cạnh tranh trong tương lai. VIAT không chỉ đơn thuần dừng lại ở triển khai ý tưởng về phát kiến giá trị dựa trên những nghiên cứu và thử nghiệm của hai giáo sư người Pháp – mà đi xa hơn, Singapore nhìn thấy ở đó một tiềm năng phát triển những giá trị làm nên những khâu đột phá trong năng lực sáng tạo của quốc gia mình sau này. VIAT không chỉ dừng lại việc hướng cải tiến giá trị đến các doanh nghiệp, mà hướng đến mọi tổ chức, mọi cá nhân. Họ đã sớm nhận ra, con người và những ý tưởng mà con người sở hữu có giá trị như thế nào đối với sự phát triển của một quốc gia.

Tầm nhìn ấy còn thể hiện ở cách mà các nhà đầu tư Singapore đang tìm hiểu và khai thác giá trị của nguồn chất xám vô tận từ các nước đang phát triển thông qua chính sách cấp học bổng thu hút du học sinh và kế tiếp là thu hút đầu tư chất xám ngược trở lại Singapore. Họ kêu gọi các nhà đầu tư Việt Nam đầu tư vào Singapore trong lĩnh vực ý tưởng và sáng tạo. Và họ quan tâm đến sàn giao dịch ý tưởng không chỉ đơn thuần để tìm kiếm ý tưởng, mà họ hiểu, đó chính là sự đầu tư khôn ngoan nhất cho tương lai.

Chấp nhận cái mới và khuyến khích sự phát triển bền vững chính là một trong những nền tảng cơ bản của một xã hội hướng tới sự phát triển toàn diện. Và nó cũng cho ta thấy một điều cuộc cạnh tranh sắp tới sẽ là cuộc chạy đua trong sáng tạo để tạo ra những giá trị mới và gia tăng giá trị cho khách hàng, cho chính bản thân doanh nghiệp và là cuộc chạy đua của tốc độ tiếp thu những ý tưởng mới. Cá nhân, doanh nghiệp hay quốc gia nào nắm bắt và thấu hiểu và tuân theo quy luật ấy sẽ là người chiến thắng trong tương lai.

Chúng ta đang phải đối mặt với một thực tế dễ thấy thế hệ trẻ của chúng ta còn thiếu đi rất nhiều sự chủ động, sáng tạo và tự tin, dám nghĩ dám làm, sống thiếu lý tưởng. Nhìn vào lịch sử, sự sáng tạo của những cá nhân và tập thể tưởng chừng nhỏ bé đã khiến dân tộc ta – một dân tộc nhỏ chiến thắng nhiều kẻ thù lớn và cũng đã đến lúc, truyền thống sáng tạo ấy phải được phát huy một cách đúng lúc và hiệu quả để chúng ta chiến thắng những kẻ thù vô hình đó là sự nghèo nàn, lạc hậu.

Thiết nghĩ, chính những đột phá trong cách tư duy về sáng tạo và tiếp đó là thiết lập những cơ chế phát huy tiềm năng và khai thác giá trị sáng tạo của con người sẽ làm nên những đột phá mà chúng ta đang mong đợi trong tương lai.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s


%d bloggers like this: